Tiểu đường là căn bệnh rối loạn chuyển hóa, gây nhiều biến chứng nguy hiểm ảnh hưởng lớn đến sức khỏe người bệnh với tỷ lệ người mắc ngày càng tăng cao. Tuy nhiên, tiểu đường hoàn toàn có thể ngăn ngừa, giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh. Vậy có những nguyên nhân nào gây ra bệnh tiểu đường, ai có nguy cơ bị tiểu đường và làm thế nào để phòng ngừa tiểu đường?
Mục lục
Tiểu đường là gì?
Như chúng ta đã biết, glucose (đường) được cung cấp vào cơ thể từ thức ăn hàng ngày do chúng ta nạp vào người, sau đó glucose sẽ được chuyển dự trữ trong gan, tại đây hormone insulin do tuyến tụy tiết ra sẽ đảm nhận vai trò chuyển hóa gulcose vào tế bào tạo ra năng lượng cho cơ thể hoạt động.
Vì một lý do nào đó, hormone insulin bị thiếu hụt hoặc không được sử dụng đúng chức năng của mình khiến glucose không thể chuyển hóa thành năng lượng được, hàm lượng glucose tiếp tục lưu lại trong máu khiến chỉ số đường huyết trong máu tăng cao đến một mức nhất định được gọi là bệnh tiểu đường.
Tiểu đường được phân ra thành nhiều tuýp khác nhau trong đó đáng chú ý nhất là: tiểu đường tuýp 1, tiểu đường tuýp 2 và tiểu đường thai kỳ
- Tiểu đường tuýp 1: tuyến tụy không tự sản xuất được insulin
- Tiểu đường tuýp 2: tuyến tụy vẫn sản xuất được insulin nhưng không đủ để vận chuyển glucose vào tế bào tạo thành năng lượng hoặc cơ thể trở nên kháng với insulin.
- Tiểu đường thai kỳ: tiểu đường tạm thời trong thai kỳ khi cơ thể mang thai trở nên ít nhạy cảm hơn với insulin. Tiểu đường thai kỳ có thể tự hết sau khi sinh hoặc chuyển thành tiểu đường tuýp 2
Tiểu đường là một bệnh lý mạn tính nguy hiểm, đứng top 10 trong các bệnh lý gây tử vong và tàn phế hàng đầu hiện nay với các biến chứng nặng nề về tim mạch, tổn thương thần kinh, suy thận, nhiễm trùng và gây tổn thương bàn chân có thể dẫn đến phải cắt cụt chi. Điều đáng chú ý là mức độ tăng trưởng bệnh trong vài năm gần đây đáng báo động. Tại Việt Nam tỷ lệ người mắc tiểu đường trong vòng 10 năm trở lại đây đã tăng hơn 200%.
Nguyên nhân dẫn đến tiểu đường
1. Nguyên nhân gây bệnh tiểu đường tuýp 1
Tiểu đường tuýp 1 là bệnh tự miễn khiến tuyến tụy không sản xuất được insulin do tế bào beta bị phá hủy, người bệnh phải phụ thuộc insulin từ bên ngoài để sống.
Những nguyên nhân tiểu đường tuýp 1 bao gồm:
- Do cơ thể tiếp xúc với một loại virus nào đó có thể là : virus Epstein-Barr, coxsackievirus, virus quai bị hoặc cytomegalovirus có thể phá hủy các tế bào tiểu đảo, hoặc các vi rút trực tiếp có thể lây nhiễm các tế bào tiểu đảo khiến cơ thể không thể sản xuất insulin
- Do các bệnh lý như xơ nang ảnh hưởng đến tuyến tụy, phẫu thuật loại bỏ tuyến tụy, và chứng viêm (sưng, kích thích) tuyến tụy nặng gây tổn thương đến tụy khiến tuyến tụy không thể sản xuất insulin
- Di truyền: nếu bố mẹ có tiền sử tiểu đường tuýp 1 thì khả năng di truyền cho con là 30%. Nếu chỉ bố bị tiểu đường thì khả năng con bị di truyền là khoảng 6%, còn chỉ duy nhất mẹ thì tỷ lệ di truyền là 4% và 1% khi người phụ nữ trên 25 tuổi.
➤ Chi tiết: Bệnh tiểu đường tuýp 1 TẠI ĐÂY
2. Nguyên nhân gây bệnh tiểu đường tuýp 2
Tiểu đường tuýp 2 chiếm khoảng 85% các trường hợp, xảy ra khi cơ thể kháng insulin hoặc sản xuất không đủ insulin, khiến đường huyết tăng cao và thường liên quan đến béo phì.
Nguyên nhân gây tiểu đường tuýp 2 có thể là:
- Di truyền: nếu gia đình bạn có tiền sử mắc tiểu đường tuýp 2 thì bạn cũng có nguy cơ cao mắc tiểu đường tuýp 2. Thống kê cho thấy rằng bố hoặc mẹ của bạn bị tiểu đường thì nguy cơ mắc bệnh của bạn lên đến 15%, còn nếu cả bố và mẹ của bạn đều bị tiểu đường thì con số này lên đến 75%.
- Béo phì: người béo phì trong cơ thể xuất hiện chất kháng insulin làm cho các tế bào chống lại tác động của insulin lên lượng đường trong máu.
- Chế độ ăn uống: chế độ dinh dưỡng quá dư thừa chất béo và tinh bột khiến tuyến tụy phải hoạt động quá mức, gây ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa glucose thành năng lượng, lâu dần sẽ làm tuyến tụy suy yếu và không còn khả năng sản sinh ra đủ isulin
- Lười vận động: Lười vận động, đặc biệt ở dân văn phòng, làm giảm tiêu hao năng lượng, tích tụ calo dư thừa và gây áp lực cho tuyến tụy, làm tăng nguy cơ tiểu đường.
- Tụy bị nhiễm độc: nhiễm khuẩn, nhiễm độc, sử dụng nhiều đồ ăn bị nhiễm độc trong thời gian dài….tuyến tụy có thể bị tấn công và suy yếu dần, dẫn đến tình trạng mất khả năng sản sinh ra insulin, dẫn đến nguyên nhân bệnh tiểu đường tuýp 2.
- Buồng trứng đa nang: Buồng trứng đa nang liên quan đến rối loạn insulin, làm tăng testosterone và tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường ở phụ nữ.
- Tuổi tác: tuổi càng cao, cơ quan nội tạng trong cơ thể cũng lão hóa dần vì vậy người càng cao tuổi càng dễ mắc tiểu đường.
➤ Chi tiết: Bệnh tiểu đường tuýp 2 TẠI ĐÂY
3. Nguyên nhân bệnh tiểu đường thai kỳ
Nguyên nhân gây ra tiểu đường thai kỳ được xác định là do sự thay đổi nội tiết tố trong quá trình mang thai. Nhau thai sản xuất hormone làm cho các tế bào của bà bầu ít nhạy cảm hơn với tác dụng của insulin. Điều này có thể gây ra lượng đường trong máu cao khi mang thai.
Bên cạnh đó, tâm lý mẹ bầu là thường sợ con bé, con thiếu chất nên bổ sung khá nhiều dinh dưỡng nhưng không phải khi nào tuyến tụy cũng hoạt động hiệu quả, sản xuất một lượng insulin vừa đủ và kịp thời để đáp ứng lượng glucose cần được chuyển hóa. Vì vậy mà gây ra bệnh tiểu đường thai kỳ.
Thừa cân, tăng cân quá nhiều trong thai kỳ cũng khiến mẹ bầu dễ mắc tiểu đường thai kỳ.
4. Các yếu tố nguy cơ khác gây tiểu đường
Ngoài các nguyên nhân gây bệnh trên, các yếu tố nguy cơ dưới đây cũng làm tăng khả năng mắc tiểu đường:
- Ngủ không đủ giấc: Ngủ dưới 5 giờ mỗi ngày làm tăng nguy cơ mắc tiểu đường do rối loạn nhịp sinh học, tăng cortisol và mất cân bằng glucose trong cơ thể.
- Ngáy ngủ: ngủ ngáy là tình trạng đường thở bị cản trợ khiến hàm lượng hormone cortisol tăng lên, thúc đẩy glucose tăng cao chính vì vậy những người có tật ngủ ngáy nặng, nguy cơ mắc tiểu đường cao hơn nhiều so với người không ngủ ngáy
- Bỏ bữa ăn sáng: Thường xuyên bỏ bữa sáng dễ gây hạ đường huyết, làm tăng thèm đồ ngọt và khiến đường huyết, insulin tăng đột ngột, từ đó làm tăng nguy cơ tiểu đường.
- Stress: Tình trạng stress kéo dài cũng có thể khiến cho nguy cơ mắc bệnh tiểu đường cao hơn. Bên cạnh đó, một số loại thuốc điều trị về thần kinh, nhất là do stress tâm lý có thể là yếu tố nguy cơ tiểu đường.
- Hút thuốc lá: Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ mắc tiểu đường tuýp 2 do gây kháng insulin và giảm khả năng sản xuất insulin của tuyến tụy.
Ai có nguy cơ cao mắc tiểu đường?
Đối tượng dễ mắc tiểu đường type 1
Các đối tượng sau có nguy cơ mắc tiểu đường tuýp 1 cao:
- Độ tuổi của tiểu đường tuýp 1 là trẻ em và thanh thiếu niên, những người có cha mẹ, hoặc anh chị em trong nhà mắc bệnh này.
- Người mắc các bệnh lý liên quan tuyến tụy
Tỷ lệ bệnh nhân tiểu đường tuýp 1 chiếm khoảng từ 5%- 10% số người mắc bệnh tiểu đường hiện nay.
Đối tượng dễ mắc tiểu đường type 2
Nhóm đối tượng sau sẽ có nguy cơ mắc tiểu đường tuýp 2 bao gồm:
- Tiền sử gia đình có người mắc tiểu đường.
- Tiền sử đái tháo đường thai kỳ
- Tuổi cao trên 45
- Chế độ ăn uống và sinh hoạt không lành mạnh.
- Ít hoạt động thể chất.
- Thừa cân, béo phì
- Làm việc trong môi trường stress kéo dài, hút thuốc lá,…
- Người mắc huyết áp cao, cholesterol cao , hoặc triglycerides cao, rối loạn lipid máu, rối loạn dung nạp glucose
Đối tượng dễ mắc tiểu đường thai kỳ
Bệnh tiểu đường thai kỳ thường gặp ở những bà mẹ sau:
- Bị thừa cân, béo phì trước thời gian mang bầu
- Mang thai trên 35 tuổi
- Đã mang thai nhiều lần và có tiền sử bị tiểu đường thai kỳ
- Có tiền sử gia đình mắc bệnh tiểu đường loại 2
- Có tiền sử bị bệnh tiểu đường thai kỳ trong lần mang thai trước.
- Có hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS)
➤ Tham khảo thêm: Độ tuổi tiểu đường tấn công
Phòng ngừa bệnh tiểu đường bằng cách nào?
Để phòng ngừa nguy cơ mắc tiểu đường, mỗi người cần thực hiện cho bản thân mình một chế độ sống lành mạnh cụ thể:
- Kiểm soát cân nặng: giúp giảm nguy cơ tiểu đường, chỉ cần giảm khoảng 5% trọng lượng cơ thể đã mang lại hiệu quả rõ rệt.
- Xây dựng chế độ dinh dưỡng hợp lý: với thực phẩm ít đường, giảm tinh bột, tăng rau xanh và hạn chế rượu bia, cà phê giúp kiểm soát đường huyết và giảm nguy cơ tiểu đường hiệu quả.
- Luyện tập thể dục thể thao: 30 phút mỗi ngày giúp giảm cân, hạ đường huyết, tăng độ nhạy insulin và giảm đáng kể nguy cơ mắc tiểu đường.
- Uống nhiều nước hơn: Uống đủ nước giúp hạn chế tăng vasopressin, giảm tạo đường trong máu và hỗ trợ insulin hoạt động hiệu quả, từ đó giảm nguy cơ mắc tiểu đường.
- Nghỉ ngơi hợp lý: giảm căng thẳng, mệt mỏi bằng việc nghỉ ngơi, vận động nhẹ nhàng, nghe nhạc, tập thiền.
- Sống lành mạnh: bằng cách bỏ thuốc lá, rượu bia và chất kích thích giúp cải thiện sức khỏe tổng thể và giảm rõ rệt nguy cơ mắc bệnh tiểu đường.
- Kiểm tra đường huyết thường xuyên: Thường xuyên kiểm tra đường huyết giúp phát hiện sớm và phòng ngừa tiểu đường, đặc biệt với người trên 45 tuổi hoặc người béo phì, tăng huyết áp.
- Cân nhắc sử dụng các thảo mộc tự nhiên như Giảo cổ lam: Giảo cổ lam là một thảo mộc quà tặng của thiên nhiên với nhiều công dụng tốt cho sức khỏe như: ổn định đường huyết, ổn định huyết áp, hạ mỡ máu, chống oxy hóa, tăng cường miễn dịch, giảm tình trạng mệt mỏi căng thẳng, khó ngủ, đau đầu, hoa mắt, chóng mặt…
Trên đây là những thông tin cung cấp về nguyên nhân, đối tượng nguy cơ mắc tiểu đường cũng như các phòng ngừa tiểu đường hiệu quả. Hi vọng những thông tin này sẽ giúp ích được cho bạn đọc!
